Kapat

Kapkaranlık bir ortam düşünün, hani büyüklerin söylediği “Burnunun bile ucunu göremediğin” bir ortam. Gel de bu türlü bir ortamda ilerle, yolunu bulmaya çalış. Geçmiş deneyimler, yaşanan tecrübeler daima bu nedenle değerli değil midir? Başımıza gelenler konusunda bir konumlardan referans alarak neler olabileceği konusunda birtakım çıkarımlar yapıp kendimize bir yol haritası çizmek ve ona nazaran tedbirler almak.

Bu türlü durumlarda vukuatlara ve ortaya çıkan risk ve belirsizliklere soğukkanlı yaklaşmak, umumî resmi görmeye çalışmak,  daha sonra mikro tedbirler için aksiyona geçmek en az cürüm üleşi içeren prosedür olmaktadır. Günah yapılsa bile düzeltilmesi kolay ve çabuk olacaktır. Gelin iktisada umumi olarak bakıp anlamaya çalışalım. Sizlere aşağıda verdiğim tablo makroekonominin büyük fotoğrafını gösteriyor. Bu tabloyu makroekonominin kolay anlaşılabilmesi için eğitimlerde kullanırım.

Burada dört ana faktör olduğunu derhal anlamak hayli kolay.

  • Hane halkı
  • İş Yerküresi
  • Devlet
  • Memleket Dışı Ekonomiler

Makroekonominin çalışmasını bir metaforla anlatalım isterseniz. Lütfen okları vücudun içinde kan taşıyan damarlar olarak düşünün. Bu vücudun olağan bir canlıdan farklı olduğunu sağlıklı bir döngüyü sağlamak için de dört münferit da kalbi olduğunu hayal edin. Bahsettiğimiz sağlıklı döngünün mekanına getirilebilmesi için dört kalbin de kuvvetli olması, kendi içinde tüm fonksiyonlarını tarafına getirebiliyor olması ve ahenkli çalışabiliyor olması gerekir. Bunlardan rastgele birinde yahut birkaçında bir sorun çıktığında, devlet dışı ekonomileri denetim edemeyeceğimize nazaran, aklımıza birinci gelen faktör olağan olarak devlet olacaktır. Bu durumda sistemin sağlıklı işleyebilmesi için bu kalbin (Devlet’in)  diğerlerinden daha ziyade çalışması ve daha büyük bir güç göstermesi gerekir. Bu da ama, karşılaşılabilecek belirsizlik ve risklere evvelce hazırlık yapmakla mümkündür.

Sorunun ismini yanlışsız koymak

Aslında bugün yaşadığımız sorun iktisat değildir. Sorun virüs dolayısı ile ortaya çıkan sıhhat sorunun etkilediği hane halkları, iş yerküresi ve bunun ortaya çıkarttığı ekonomik yansımaların geleceğe dair tetiklediği belirsizlik ve korkulardır. O nedenle de meseleleri sahih tanımlamazsak, yanlış tanımladığımız problemler bizlere ileride çok daha büyük ve tesirleri bir o kadar daha büyük dertler olarak geri dönecektir. Bugün devlet ve yerküre olarak yaşadığımız süreçte, devlet dışı ekonomilerde de sıhhat sorunu dolayısı ile ekonomik geleceğe dair belirsizlikler en üst noktadadır. Lakin gelişmiş devlet ekonomileri bu meçhullüğü ortadan kaldırabilmek hedefiyle acil tedbir paketlerini duyurmuşlar ve iktisada destek olması için yekunda 4 trilyon dolara kadar ulaşan destek paketleri açıklamışlardır. Asrî para teorisi yaklaşımında, parası rezerv para olarak kabul edilen memleketler, pahalılık yaratmadan büyük mali gevşeme yapma yoluna giderek ekonomilerine destek olmaya başlamışlardır (Amerika Birleşik Devletleri). Öbür yandan, bugünün belirsizlik ve risklerine bütçe ziyadesi vererek makroekonomik istikrarlarını bozmadan devam eden devletler ellerinde kıymetli maliye siyaseti müdahale araçları için cephane biriktirmişlerdir (Almanya).

Türkiye’de Durum Nedir?

Memleketimiz ismine bu belirsizlik ve risklerin idaresi noktasında ekonomimizin geçtiğimiz üç yıldır sıkıntılarla ağır olarak boğuştuğunun ve makroekonomik dengelerin bugüne gelirken zati bozuk olduğunun altını çizmekte yarar vardır. T.C. Merkez Bankasının rezervlerinin, yalnızca getiri artırmamak hedefiyle, yabancı yatırımcıların devletten çıkışlarında kuru yükseltmelerinin önüne geçmek için müdahalelerde kullanılması. Bu yolla 40 milyar ABD dolarından çokça satışın kamu bankaları yoluyla yapılması değerli bir cephaneden ülkeyi mahrum bırakmıştır. Bozulan bütçe istikrarlarını, finansman yoluyla yapmamak ve yeniden getirileri yükseltmemek ismine T.C. Merkez Bankasından ihtiyati yedek akçenin 40 milyar TL’sinin Kaynağa devri ile kapatmak da gayrı diğer bir cephane kaybıdır.  Bu hususta daha detaylı bilgiyi sevgili Kerim Rota’nın yazdığı “Zenginler para, acizler korona tahvili basacak” başlıklı yazısından öğrenebilirsiniz (1). Üstelik bütçe konusundaki belirsizlikler bununla da hudutlu değildir. Kamu Şahsi kol işbirliği ile yapılan girişimler ve bunlar için verilen garantilerin de bütçeye önümüzdeki devirde yükleyeceği yükler konusunda daha ziyade belirsizlikler ortaya çıkmıştır. Bu husus hakkında da yeniden Kerim Rota’nın kaleme aldığı metne bakmanızı şiddetle öneririm (2).

Büyümenin 2. çeyrekte hayli negatif etkileneceği ve buna bağlı işsizlik rakamlarında da buna koşut olarak yüksek orantılar göreceğimiz çok açıktır. 2. çeyrek büyümesinin %8.0 ile %25 arasında negatif gelebileceği lisana getirilmektedir. Yılın tamamı için yapılan revize kestirimler ise büyümenin +%0.6 ile -%2.5 arasında olabileceğini göstermektedir. Durum böyleyken, mahsusen petrol fiyatlarının geldiği seviye de düşünüldüğünde, cari açık tarafında bir sorun olmayacağı söylenebilir. Lakin dış borç stokunun 434 milyar ABD doları olduğu ve 2020 yılı içinde vadesi gelen dış borç ölçüsünün, DTH hesapları dışarda tutulduğunda (Özel Kol + Kamu) 48,7 Milyar ABD doları olduğu düşünüldüğünde değerli bir riskin de bizi beklediği açıktı. Gerek küresel gerekse devlet ekonomik koşulları borç çevirme orantılarının yüksek olmayacağını, maliyetlerinin yüksek olacağını şimdiden işaret etmektedir. Bu noktada da dolar likiditesinin ve TCMB rezervlerinin ehemmiyeti bir kat daha artmaktadır.

Sonuç olarak önümüzde çözülmesi öncelikli olarak bir sıhhat sorunu, daha sonrasında ise bunu tetikleyen bir ekonomik sorun olduğu katidir fakat her meselede olduğu üzere bu meselelerin da tahlili mümkündür. Meskende kal Türkiye sloganı ile başlatılan ve marazın bulaşmasını önlemek için alınacak bu tedbir, vesair memleket deneyimleri ile düşünüldüğünde, sorunun denetim altına alınması için çok değerlidir. Ekonomik manada alınacak tedbirler için olmazsa olmaz koşul likiditenin, yani şirketlerin ve hane halkının nakit gereksiniminin karşılanması olacaktır. Bankacılığın altın kuralı olan “Likiditenin fiyatı yoktur” söylemi topluluğun tüm bölümü için muteberdir.

Açıklanan istikrar kalkanında 100 milyar TL’lik kısmın yalnızca %25’lik kısmı bu nakit muhtaçlığını karşılamaya yetecek üzere görünmemektedir. Üstelik bu nakdin çok büyük bir kısmı garanti verilerek, hususî daldan beklenmektedir. Daha da ötesi, sağlanan bu finansman için koyulan kriterlerin murakabesinin nasıl yapılacağı açık değildir. Çok olağan bir örnekle, KGF kredisi sağlanan şirketlerin, bu finansmanının sağlandığı periyotta istihdam ettikleri kişi sayısında rastgele bir değişikliğin olmaması beklendiği halde, ara periyot bu istihdam kriterinin devam edip etmediğinin denetiminin nasıl olacağı açık değildir. Bu kriterler şu aşamada detay durumundadır. O nedenle acilen topluluğun tüm kesitlerini kapsayacak nakit gereksiniminin, şeffaf, hesap verilebilir ve öngörülebilir bir mekanizma ile aktarılması ekonomik öncelik olmalıdır. Bunun için sağlanacak kaynak alternatifleri de mümkündür. Bu alternatifler

  • Milletlerarası finans kurumlarının buhran dolayısı ile açtığı fonlar başvurmak ve gerekli desteği sağlamak: Ekonomik açıdan son radde akılcı ama siyaseten sıkıntı bir karardır. Öncelik manasında gerekli sorumlulukları almak gerekir.
  • TCMB ve Türkiye Hazinesi’nin uyumunda, bütçe hesaplarına dâhil edilerek, gerekli likiditeyi sağlayacak mekanizmayı kurarak, gereksinimi olan bölümlere kayıt altında, şeffaf ve hesap verilebilir bir sistem ile nakit aktarmak: Döviz kuru ve pahalılık üzerinde belli bir basınç yaratması laf konusu olabilir ancak tesirleri süreksiz olacaktır.

Birinci adımda atılacak bu tedbirler sonrasında, stratejik olarak yapılması gerekli çok şey olduğu da katidir. Yaşanan çok buhran, çevresel tesirler, insanın tabiata yaptığı yıkıcı tesirler düşünüldüğünde, artık hiçbir şeyin eskisi üzere olamayacağı açıktır. Tahminen de bu yeni sistemler eskilerin dersleri ile yenilenmiş ve daha güzel kurgulanmış olan yaşama tertipleri olabilir. Benim aklıma birinci gelen sistem Permakültür (3). İncelemenin ve memleketimizde pratik imkânının araştırılması yararlı olabilir.

Özetle kalbinizi sağlam tutmanın en hoş yolu yarınları düşünerek şimdiden onu hoyratça kullanmamak olmalıdır. Sıhhatiniz bozulduğu periyotlarda ona ne kadar muhtaçlık duyacağınızı öngörmek ve tedbir almak sizin elinizdedir.  Auguste Comte’un bir deyişi tüm yazdıklarımızı bir cümle ile tabir eder nitelikte aslında “Öngörü için haber, güç için öngörü gerekir”

  • https://www.paraanaliz.com/2020/guncel/kerim-rota-yazdi-zenginler-para-fakirler-korona-tahvili-basacak-45004/
  • https://www.paraanaliz.com/2020/ekonomi/kerim-rota-yazdi-hosgeldin-bebek-kefil-olma-sirasi-sende-43484/
  • https://youtu.be/QXTXNSWOAqQ

Pandeminin faturası gelmeye başladı

Reuters: Türkiye test sayısını artırmakta zorlanırken, salgın kritik noktaya ulaştı

“Sosyal buhran kapıda; işten çıkarmalar yasaklansın, ferdi kredi borçları taksitlendirilsin”

Türk Tabipler Birliği:  Yaygın test yapılması lazım

KAYNAK

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


Kapat
%d blogcu bunu beğendi: